Reverse Culture Shock – Shock văn hóa ngược

Khi sang Mỹ, mình không hề phải đối mặt với Culture Shock, vậy mà khi trở về Việt Nam, mình mới được trải nghiệm cái gọi là Culture Shock. Thực sự những gì mình đang phải đối mặt đang làm quá trình tái hòa nhập vào thực tại cuộc sống ở Việt Nam trở nên khó khăn hơn nhiều. Thêm vào nữa cái khí hậu oi bức, ngột ngạt, cộng thêm kẹt xe, bụi bặm, ô nhiễm và khoảng cách thế hệ làm mình cảm thấy hết sức khó chịu. Đành viết ra đây những điều mình phải trả qua như một cách để giải tỏa stress.

 

Văn hóa đi đường: Điều đầu tiên bị shock là văn hóa giao thông. Trên xe ô tô từ Nội Bài về nhà, mình cảm thấy rất sợ vì thấy anh tài xế cứ phi ầm ầm qua ngã tư mặc dù đèn đỏ. Mình bảo sao đi nguy hiểm vậy. Anh nói là đêm rồi, mà cũng có cảnh sát đâu lo gì, ở đây người ta đi như thế. Khi xe dừng ở đoạn giao nhau với đường tàu, mình thấy hàng đoàn xe máy vẫn cứ cố len qua rào chắn để băng qua. Thế thử hỏi làm sao mà không thường xuyên có những vụ tai nạn đường sắt thương tâm. Ngày đầu chạy xe máy ra phố cảm thấy rất sợ sang đường vì kiểu chạy xe bát nháo ở Việt Nam. Văn hóa đi đường ở Việt Nam là mạnh ai lấy đi, chẳng cần nhường nhịn. Stop sign thì có ý nghĩa gì, ngay cả đến CSGT điều khiển giao thông khi đèn tín hiệu bị mất điện, người ta cũng chẳng thèm nghe, khiến CSGT bực mình không thèm điều khiển nữa ở ngã tư Láng Hạ cũng đủ biết văn hóa đi đường rất shock của nhà mình.

 

Văn hóa coi thường luật pháp: Hình như luật pháp ở Việt Nam bị coi thường, và điều này đã trở thành một thứ văn hóa phổ biến. Khi luật pháp không nghiêm minh, chế tài xử phạt không đủ mạnh để răn đe, người ta ngang nhiên vi phạm pháp luật ngay trước mặt những người thi hành luật pháp. Ví dụ chẳng cần đâu xa, cứ lên Hà Nội thấy đầy rẫy những nam thanh nữ tú đi xe SH, @, Vespa không thèm đội mũ bảo hiểm ngang nhiên đi qua CSGT như một sự thách thức pháp luật. Thậm chí khi bị CSGT chặn lại, xử phạt họ sẵn sàng lớn tiếng, chửi bới, thậm chí đánh đập, hành hung CSGT. Quả là quá shock.

 

Văn hóa tè bậy: Việc đi trên đường thấy các anh zai vô tư “tưới cây” ven đường ở Việt Nam là chuyện rất “bình thường như cân đường hộp sữa”. Nhưng mình choáng nhất là khi trên đường về nhà bạn Tùng ở Hải Phòng chơi, mình bắt gặp một cảnh tượng hơi shock. Đó là một chị gái khoảng 30-40 gì đó, chị đỗ ô tô đẹp bên đường, vô tư tụt váy “tưới cây” bên lề đường giữa thanh thiên bạch nhật, làm mình không tin vào mắt mình nữa, loạng choạng suýt ngã =)). Không thể tin nối, quá shock. Cái này cũng chằng thể trách được người đi đường. Trên cao tốc Việt Nam làm gì có những “Rest Area” để hành khách vào “giải tỏa nỗi buồn”, nên chả còn cách nào khác là phải giải tỏa ngay bên lề đường cho bà con chiêm ngưỡng. Đề nghị các anh thiết kế đường bộ, tính toán bố trí WC công cộng trên các tuyền đường quốc lộ, chứ cứ để tình trạng như trên xảy ra thì làm sao giảm được các vụ tai nạn giao thông do tài xế mất tập trung.

 

Văn hóa công sở: Ở Việt Nam, mỗi lần đến công sở nhà nước làm thủ tục gì đó, mình cảm thấy nặng nề như phải đi xin xỏ một điều gì đó vậy. Nhìn thấy mấy vị cán bộ nhà nước vị nào vị đấy trông mặt mũi rất thiếu thiện cảm, làm cho người dân đến giao dịch cũng phải e dè, sợ mấy vị nổi cáu không làm cho là mất công hỏng việc. Chưa kể đến thái độ hống hách, cửa quyền, quát tháo người dân như cỏ rác. Cán bộ là đầy tớ của nhân dân, vậy mà “đầy tớ” dám quát, mắng cả “chủ” của chúng, xã hội này văn hóa bị đảo lộn mất rồi.

 

Văn hóa showbiz: Có lẽ không ở đâu người ta dễ nổi tiếng như ở showbiz Việt. Chả cần tài năng gì, chỉ cần bạn có cài gì “to”, “dài”, “khủng” hay “quái” mà bạn sẵn lòng show ra cho bàn dân thiên hạ, là bạn sẽ nhanh chóng nổi tiếng. Điều này đã trở thành một xu thế văn hóa đang thịnh hành ở showbiz Việt. Cái thứ “thảm họa”, “quái đản” này dần trở thành một thứ văn hóa tiêm nhiễm, do một phần “công lao” không nhỏ của hàng loạt các tờ báo “lá cải” mà lượng tri thức truyền đạt tới độc giả thì ít, mà lượng “rác rưởi” thì quá đỗi dư thừa trên mặt báo. Họ tung lên những bộ ảnh nude phản cảm, khiêu dâm cùng với những tít giật gân, câu khách, rẻ tiền. Thấy cái phi văn hóa, phản văn hóa như vậy mà không ngăn chặn, lại còn đăng tải, cổ súy, tuyên truyền cho quảng đại quần chúng. Quả thật là một sự hổ thẹn với những người làm báo chân chính khi mà cái “lề phải” chật hẹp, và rất nguy hiểm làm cho chủ đề “cướp giết hiếp” + “tụt cởi lộ hàng” đang trở nên vô cùng thịnh hành.

 

Văn hóa mua bán: Ở bên Mỹ, khi mua bán dường như chưa bao giờ mình phải lo lắng vì chất lượng hàng hóa hay cân, đo, đong, đếm thiếu cả. Thậm chí mua hàng về dùng, nếu không hài lòng mang đem trả không mất tiền, mà cũng không phải bị tra hỏi bất cứ một câu hỏi gì cả. Vậy mà về Việt Nam, mua bán cái gì cũng nơm nớp tâm lý lo sợ. Nào là hàng nhái, hàng giả, hàng bẩn, cân điêu, bơm thiếu. Về Việt Nam thì phải biết mặc cả, không thì luôn luôn bị hố. Rồi phải quen với việc mua xăng có người bơm cho mình, chứ mình không tự bơm như bên Mỹ. Nhưng chính vì có người khác bơm cho mình nên mới xảy ra nhiều chuyện gian lận. Người bơm thì dùng thủ đoạn để bơm thiếu, kẻ bán xăng thì pha nước lã vào xăng để bán lấy lời. Rau bẩn hô biến thành rau sạch bán trong siêu thị. Đủ thứ gian lận trong văn hóa mua bán ở đây tạo thành văn hóa mua bán bao trùm là người mua luôn luôn nghi kị người bán. Chữ tín bị bán rẻ vì lợi nhuận.

 

Văn hóa người với người: Người ta cứ có định kiến là nước Mỹ bạo lực, nhưng mà tôi sống bên đấy 2 năm, mặc dù người dân Mỹ được phép sở hữu súng tôi chưa bao giờ chứng kiến việc người dân dùng súng bắn giết nhau ghê như Việt Nam. Nào là băng nhóm giang hồ thanh toán nhau đẫm máu bằng súng ở Hà Nội. Rồi các vụ giết người bằng súng hoa cải, súng tự chế ở Việt Nam. Rồi hàng loạt những vụ bắn giết, chém nhau bằng hàng nóng hàng lạnh mà nguyên nhân cũng chỉ vì những lý do hết sức đơn giản như: va chạm giao thông, ghen tuông hay tranh chấp thương mại. Dường như ở Việt Nam, người ta rất coi thường mạng sống của người khác. Khi tôi nghe một anh nói rằng, trong trường hợp xảy ra tai nạn, thì giới lái xe công-te-nơ có thể chấp nhận gây chết người, chứ không tránh vì nếu lật xe, giá trị hàng hóa hư hỏng còn đắt hơn nhiều so với chi phí đền bù cho thân nhân của người bị thương vong. Trên đường cao tốc, người ta rải đinh để hy vọng kiếm chút tiền bắt chẹt người ta vá săm, thay lốp mà không biết rằng đó là một hành động giết người nhẫn tâm vô nhân tính nhất. Quả thực mình cảm thấy quá bị shock.

Comments

comments